Je zou denken dat na programma’s als Oh Oh Cherso of Oh Oh Tirol ons niets meer werkelijk raakt. Maar dat klopt niet helemaal.
Een aantal jaar geleden publiceerde het Franse blad Le Nouvel Observateur op haar cover een naakte Simone de Beauvoir, vanaf de rug gezien. Een Simone de Beauvoir met blote billen dus. En ik geef toe: ik was best geschokt. Ik heb de foto (en het bericht) zelfs uitgeknipt en bewaard. Niet omdat ik een of andere malle afwijking heb, of zoals Louis Paul Boon een erotische verzameling aanleg, maar omdat ik mij afvroeg waarom ik het nu eigenlijk zo’n sensationele foto vond.
Simone de Beauvoir. Existentialistisch filosofe, schrijfster en partner van Jean Paul Sartre. Ik las haar boeken toen ik voor in de twintig was. Ik vond het spannende boeken. Ik wilde later, als ik groot was, ook wel in hotels wonen, drank drinken en met kunstenaars en schrijvers over het leven praten. Dus ik las niet alleen haar romans, maar ook haar memoires om te zien hoe ze dat nu allemaal aanpakte. In deel twee of drie, daar wil ik vanaf wezen, ging ze er met de Amerikaanse schrijver Nelson Algren vandoor. En ik leefde flink met haar mee, ook al had ik dat niet achter haar gezocht. Ergens was ze namelijk een keurige mevrouw, zij het één met communistische sympathieën. Echt aardig leek ze me overigens niet. Ze had iets koels, iets strengs over zich.
Maar goed, in die tijd was het nog niet gangbaar dat schrijvers of kunstenaars zich naakt lieten fotograferen. Dat gebeurde natuurlijk wel, maar het was allemaal nog niet zo aan de orde van de dag. Nu is het ‘gewoner’. Want wie hebben we wel niet allemaal naakt gezien? Een hele rij actrices en zangeressen natuurlijk, met name in de Playboy. Maar ook schrijvers als Ilja Leonard Pfeijffer, Jan Wolkers, Heleen van Royen en Kristien Hemmerechts. Ze staan op covers van tijdschriften of op het omslag van hun eigen boek.
Ilja Leonard Pfeijffer: ‘Al tien jaar sta ik naakt voor u en ik vraag u: heb mij lief (ofwel: koop mijn boek). Wolkers straalt iets uit van een vrije geest in een vrij lichaam in de vrije jaren zestig. Voor Heleen van Royen is bloot gewoon een kwestie van imago en pr. En Kristien Hemmerechts ten slotte, maakte de cover van Vrij Nederland onveilig toen zij naakt poseerde achter haar pamflet De man, zijn penis en het mes. Terwijl zij enkele jaren eerder in haar blootje het omslag van het Nieuw Wereld Tijdschrift nog sierde, teneinde de mensen te laten nadenken over hun obsessie met bloot.
Maar alles bij elkaar is dat toch ander bloot. Dat is een bloot met een statement, bloot met een missie. Dat vind ik een beetje flauw bloot. De foto van Simone de Beauvoir daarentegen, die heeft geen enkele boodschap. Die is genomen bij Nelson Algren en is later per ongeluk in de publiciteit gekomen, althans niet voor de publiciteit gemaakt.
Nu kunnen we eigenlijk twee conclusies trekken.
Ten eerste kunnen beelden je met terugwerkende kracht lichtelijk ontzetten. Kennelijk is er iets in ons, kijkers, dat een onderscheid maakt in onze wijze van kijken. Een taboe uit het begin of het midden van de twintigste eeuw kan ons blijkbaar nog altijd raken. Alsof we een naaktfoto van onze opa of oma zouden zien. Taboes kunnen op die manier een klein beetje als boomerang fungeren.
Maar daarnaast laten ook nu de meeste schrijvers zich niet ‘zomaar’ naakt fotograferen, dat wil zeggen zonder boodschap of gratis en voor niks. We denken wel dat we naar een naaktfoto kijken, maar de schrijvers geven zich niet werkelijk bloot, ook al hebben ze geen kleren aan. Iedereen die naar de Playboy kijkt, weet immers dat er fors voor is betaald. Het geld zorgt voor een dekmantel, een onzichtbare weliswaar, maar toch. Iedereen die naar de schrijver, of schrijfster, op de cover of in de centerfold kijkt, weet dat hij of zij een boodschap uitzendt. De schrijvers verschuilen zich ergens achter. Ze zijn niet werkelijk bloot. Simone de Beauvoir daarentegen, was dat wel. En juist dát maakt haar foto zo bijzonder.
7 reacties:
Mij intrigeerden de slofjes van mevrouw de Beauvoir nog altijd net iets meer dan d'r billen. Want, ze draagt iets met hakken, waardoor haar bekken iets voorover kantelt, en haar hele houding fotogenieker wordt.
Hoe gewoon zijn, of waren, slofjes voor in huis met hakken?
Hm.hm.
Ach.
ik had dezelfde sensatie toen ik die foto voor het eerst zag - misschien in dezelfde krant als waar jij hem uitknipte
het stokte even in mijn keel
mij viel vooral op hoe mooi ze was
en het deed me denken aan haar opmerking ergens in de memoires, dat ze altijd dacht dat na haar veertigste sex voor haar wel voorbij zou zijn
ze is hier veertigplus
In NRC stond een paar jaar geleden te lezen dat deze geweldige foto (die in 1952 in Chicago werd genomen in het huis van De Beauvoirs minnaar Nelson Algren) volgens fotograaf Art Shay wel degelijk geposeerd was: 'Het was geen "snapshot", aldus Shay: "Beauvoir poseerde."'
Ja, dat klopt, dat staat er in. Je kunt ook zeer duidelijk zien dat het een pose is. Het gaat dan ook niet over de pose, maar over publiciteit.
Ha Nicole,
Ik zie deze post van je nu pas, door de link op Facebook naar Versindaba. Heb er wel een hoop op aan te vullen, zowel op De Beauvoir als op Barthes, dus als je me toestaat:
De Beauvoir heeft zelf over vrouwen en naakt zijn geschreven en het volgende citaat uit een essay van haar over Brigitte Bardot begint zelfs met een blik op haar rug:
"Seen from behind, her slender, muscular, dancer's body is almost androgynous. () She goes about barefooted, she turns up her nose at elegant clothes, jewels, girdles, perfumes, make-up, at all artifice. Yet her walk is lascivious, and a saint would sell his soul to the devil merely to watch her dance. She walks, she dances, she moves about. Her eroticism is not magical, but aggressive. In the game of love, she is as much a hunter as she is a prey. The male is an object to her, just as she is to him. And that is precisely what wounds masculine pride.
In the latin countries, where men cling to the myth of the 'woman as object', BB's naturalness seems to them more perverse than any possible sophistication. To spurn jewels and cosmetics and high heels and girdles is to refuse to transform oneself into a remote idol. It is to assert that one is man's fellow and equal, to recognize that between the woman and him there is mutual desire and pleasure. () But the male feels uncomfortable if, instead of a doll of flesh and blood, he holds in his arms a conscious being who is sizing him up. A free woman is the contrary of a light woman. In her role of confused female, of homeless little slut, BB seems to be available to everyone. And yet, paradoxically, she is intimidating. () It would be simple-minded to think that there is a conflict of two generations regarding BB. The conflict that does exist is between those who want *mores* to be fixed once and for all and those who demand that they evolve."
Uit: Simone de Beauvoir, Brigitte Bardot and the Lolita syndrome (Londen, 1962).
Dan nog nav wat Barthes over striptease zegt. Ik heb een bureaula vol met systeemkaarten van mijn vader - 'mijn onderbewustzijn' noemde hij het - waarin ook aantekeningen over striptease; hij schreef er een heel boek over. Ik laat ze hier volgen:
"Het essentiele van striptease is de voortdurende verandering. Of je gekleed bent en dit blijft, is eender als wanneer je naakt bent en dit blijft. In beide gevallen is men, of kan men zichzelf zijn.
Naaktheid is niet het karakteristieke punt in striptease - wat er aan vooraf gaat wel.
Voyeur + exhibitioniste = 1
Doel: een illusie scheppen en onderhouden, een volkomen esthetisch spel.
Symbolisch gesproken is de stripteaseuse niet alleen. Ze vervult ook de rol van een man.
Haar kunst roept hem op: zijn ogen ontkleden haar. Haar naaktheid is niet haar doel. Naakt is ze zichzelf.
Zich ontkledend is ze een exhibitioniste. De preutse gebaren benadrukken 't pikante van de handeling.
Striptease grijpt het ik aan in wat hij met anderen gemeen heeft en in wat hij aan unieks heeft.
Striptease is een projectiemethode.
In het ik voltrekt zich een proces dat tijdgelijk en parallel verloopt met de striptease.
Bij striptease wordt niet uitsluitend op de sexualiteit van de man gespeculeerd. Het narcisme en 't exhibitionisme maken haar tot object van zijn verlangen en maken van de striptease een erotische daad bij uitstek.
Zwarte kleding geeft de relatie aan tussen dood en erotiek.
De stylering van een reeks dagelijkse bewegingen: zich uitkleden; herschepping van gecompliceerde beweging met als doel: zich ontkleden.
Striptease beantwoordt aan 't verlangen een wereld binnen te gaan die alleen bestaat in de fantasie.
De bewegingen van de stripteaseuse zijn te voorzien. Toch boeit het. En meer dan die van een naakte vrouw.
De fantasie krijgt vat op de betrokkenen. De realiteit verliest aan betekenis.
Striptease is wezenlijk een s.m. manifestatie.
Centraal staat de (zelf-)vernedering, de reductie tot onmacht, tot een object.
Er zit een element van zelfvernietiging in."
Hoop tekst, maar toch wel de moeite waard hoop ik. Groet!
Een reactie plaatsen